Thực phẩm nhiễm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc độc tố có thể khiến cơ thể phản ứng nhanh sau bữa ăn. dấu hiệu ngộ độc thực phẩm thường gồm đau bụng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, sốt và mệt mỏi, nhưng mức độ khác nhau tùy tác nhân. 

Nhận biết sớm giúp người bệnh bù nước đúng cách, theo dõi diễn biến và biết khi nào cần đến cơ sở y tế nhằm xử trí an toàn hơn.

Dấu hiệu ngộ độc thực phẩm xuất hiện khi nào?

Ngộ độc thực phẩm là tình trạng đường tiêu hóa bị nhiễm trùng hoặc kích ứng sau khi ăn, uống thực phẩm có vi sinh vật gây bệnh, độc tố hoặc hóa chất. Theo NIDDK, phần lớn trường hợp diễn biến cấp tính và có thể tự cải thiện, nhưng mất nước là biến chứng thường gặp nhất. Thời điểm xuất hiện dấu hiệu ngộ độc thực phẩm không cố định, vì mỗi tác nhân có thời gian ủ bệnh khác nhau.

Một số độc tố do vi khuẩn tạo sẵn trong thức ăn có thể gây nôn, đau bụng chỉ sau vài giờ. Norovirus thường khởi phát sau khoảng 12–48 giờ, trong khi Salmonella có thể xuất hiện từ vài giờ đến vài ngày sau khi ăn thực phẩm nhiễm khuẩn. Vì vậy, món gây bệnh không nhất thiết là món gần nhất bạn vừa ăn. Khi bác sĩ khai thác bệnh sử, họ có thể hỏi những thực phẩm đã dùng trong nhiều ngày trước đó.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết thực phẩm không an toàn có thể gây hơn 200 bệnh. Khi đọc tin tức tổng hợp 24h về ngộ độc, không nên kết luận nguyên nhân dựa vào thời gian khởi phát.

Dấu hiệu ngộ độc thực phẩm có thể xuất hiện sau vài giờ hoặc vài ngày.
Dấu hiệu ngộ độc thực phẩm có thể xuất hiện sau vài giờ hoặc vài ngày. 

Những dấu hiệu ngộ độc thực phẩm phổ biến cần nhận biết

Đau bụng và co thắt vùng bụng

Đau bụng là một trong những dấu hiệu ngộ độc thực phẩm thường gặp. Cảm giác có thể là đau âm ỉ, quặn từng cơn hoặc co thắt quanh rốn và vùng dạ dày. Nguyên nhân là đường tiêu hóa bị kích thích, tăng co bóp hoặc viêm do tác nhân gây bệnh. 

Một số nhiễm khuẩn như E. coli có thể gây đau quặn rất rõ, trong khi các trường hợp nhẹ chỉ tạo cảm giác khó chịu thoáng qua.

Đau bụng, co thắt từng cơn có thể xuất hiện khi bị ngộ độc thực phẩm.
Đau bụng, co thắt từng cơn có thể xuất hiện khi bị ngộ độc thực phẩm.

Buồn nôn và nôn mửa

Buồn nôn và nôn là dấu hiệu ngộ độc thực phẩm xuất hiện khi cơ thể phản ứng với chất gây kích ứng hoặc nhiễm trùng. Nôn một vài lần có thể giảm dần, nhưng nôn liên tục làm mất nước, natri và các chất điện giải. Người bệnh có thể khô miệng, chóng mặt, mệt nhiều và tiểu ít nếu không bù đủ dịch.

Khi còn nôn, nên uống từng ngụm nhỏ thay vì uống một lượng lớn cùng lúc. NIDDK khuyến nghị ưu tiên bù dịch và điện giải; nếu cứ uống vào lại nôn ra hoặc hoàn toàn không giữ được chất lỏng, cần được đánh giá y tế. Đây là điểm quan trọng vì mất nước có thể tiến triển nhanh, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi.

Tiêu chảy

Tiêu chảy là dấu hiệu ngộ độc thực phẩm rất phổ biến và có thể ở dạng phân lỏng, nhiều nước hoặc đôi khi có máu. Mức độ phụ thuộc tác nhân. Norovirus thường gây tiêu chảy nước, trong khi Campylobacter, Salmonella hoặc một số chủng E. coli có thể gây tiêu chảy có máu. Tiêu chảy nhiều lần làm cơ thể mất nước và điện giải nhanh chóng.

Người bệnh nên theo dõi số lần đi ngoài, màu phân và khả năng uống nước. CDC khuyến cáo đi khám nếu tiêu chảy có máu hoặc kéo dài hơn ba ngày. Không nên tự dùng thuốc cầm tiêu chảy khi có sốt hoặc phân máu nếu chưa được tư vấn, vì NIDDK lưu ý một số thuốc không kê đơn có thể không phù hợp trong trường hợp nhiễm khuẩn hoặc ký sinh trùng.

Tiêu chảy nhiều lần làm tăng nguy cơ mất nước và điện giải.
Tiêu chảy nhiều lần làm tăng nguy cơ mất nước và điện giải.

Sốt và ớn lạnh

Sốt có thể đi kèm dấu hiệu ngộ độc thực phẩm khi hệ miễn dịch phản ứng với nhiễm trùng. Người bệnh có thể sốt nhẹ, ớn lạnh, đau đầu hoặc đau nhức cơ. Tuy nhiên, không phải loại ngộ độc nào cũng gây sốt; chẳng hạn một số độc tố vi khuẩn chủ yếu gây nôn và đau bụng. Vì thế, dấu hiệu ngộ độc thực phẩm không phải lúc nào cũng kèm sốt.

CDC xem sốt trên 102°F, tương đương khoảng 38,9°C, là một dấu hiệu nặng cần được bác sĩ đánh giá. Với trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch, ngưỡng cần liên hệ y tế có thể thấp hơn vì nguy cơ biến chứng cao hơn.

Mệt mỏi, đau đầu và mất sức

Mệt lả, chán ăn, đau đầu, vã mồ hôi hoặc đau nhức cơ có thể đi cùng triệu chứng ngộ độc do cơ thể chống lại nhiễm trùng và mất dịch. Khi nôn hoặc tiêu chảy nhiều, lượng nước và điện giải giảm khiến người bệnh yếu hơn, chóng mặt khi đứng và có thể tiểu ít. 

Những biểu hiện này cần được đánh giá cùng tình trạng ăn uống, số lần nôn, tiêu chảy và mức tỉnh táo.

Mất nước do nôn và tiêu chảy có thể gây mệt mỏi, chóng mặt.
Mất nước do nôn và tiêu chảy có thể gây mệt mỏi, chóng mặt.

Dấu hiệu ngộ độc thực phẩm nào cần đi cấp cứu hoặc khám ngay?

  • Tiêu chảy có máu, phân đen như hắc ín hoặc có mủ.
  • Tiêu chảy kéo dài hơn ba ngày hoặc đi ngoài quá nhiều lần trong ngày.
  • Sốt cao khoảng 38,9°C trở lên, đặc biệt khi kèm rét run hoặc tình trạng toàn thân xấu.
  • Nôn liên tục đến mức không thể giữ nước hay dung dịch bù điện giải.
  • Khát dữ dội, khô miệng, tiểu rất ít, nước tiểu sẫm, mắt trũng, chóng mặt khi đứng hoặc ngất.
  • Đau bụng dữ dội, đau trực tràng nhiều hoặc tình trạng đau tăng dần.
  • Nhìn đôi, nhìn mờ, khó nuốt, yếu cơ, tê bì, liệt, nói khó, co giật, lú lẫn hoặc giảm ý thức.
  • Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch nên được tư vấn y tế sớm hơn khi có dấu hiệu ngộ độc thực phẩm.
  • Nếu nghi ăn thực phẩm đóng hộp, lên men không an toàn và xuất hiện khó nuốt, nhìn đôi, sụp mi hoặc yếu cơ, cần cấp cứu vì có thể liên quan botulism.

Mất nước là biến chứng thường gặp và có thể trở nên nguy hiểm nếu không được bù kịp thời. WHO nhấn mạnh tiêu chảy làm mất nước cùng các điện giải như natri, kali và bicarbonate. Vì vậy, nhóm nguy cơ cao cần được theo dõi sát hơn, không chờ đến khi kiệt sức mới đi khám.

Cách xử trí ban đầu và phòng ngừa khi nghi ngộ độc thực phẩm

Khi dấu hiệu ngộ độc thực phẩm còn nhẹ, ưu tiên đầu tiên là bù nước và điện giải. Người lớn có thể uống nước, nước canh hoặc dung dịch bù điện giải; nếu buồn nôn, nên nhấp từng ngụm nhỏ và tăng dần khi chịu được. Với trẻ em, NIDDK khuyến nghị dùng dung dịch bù nước đường uống theo hướng dẫn và tiếp tục sữa mẹ hoặc sữa công thức như bình thường.

Không cần nhịn ăn kéo dài. Khi cảm giác thèm ăn trở lại, đa số người bệnh có thể dần quay về chế độ ăn bình thường. Trong lúc tiêu chảy, một số người thấy triệu chứng nặng hơn khi dùng nhiều caffeine, thức ăn quá béo, đồ uống nhiều đường hoặc sữa. Quan trọng nhất vẫn là uống đủ dịch và theo dõi dấu hiệu ngộ độc thực phẩm có trở nặng hay không.

Không tự dùng kháng sinh vì phần lớn trường hợp không cần và nguyên nhân có thể là virus hoặc độc tố. Thuốc cầm tiêu chảy cũng không nên sử dụng tùy tiện, đặc biệt khi có sốt hoặc phân máu. Nếu nghi ngộ độc sau khi ăn tại một địa điểm chung, hãy ghi lại món đã ăn, thời gian ăn, thời điểm khởi phát và giữ hóa đơn hoặc nhãn thực phẩm nếu còn. Thông tin này có thể hữu ích khi cơ quan y tế điều tra ổ dịch.

Để phòng bệnh, nên rửa tay, tách thực phẩm sống khỏi thức ăn chín, nấu chín kỹ và bảo quản ở nhiệt độ an toàn. Không dùng thực phẩm có mùi, màu hoặc bao bì bất thường chỉ vì tiếc. Khi tham khảo tin tổng hợp về an toàn thực phẩm, người đọc cũng nên ưu tiên thông tin từ các nguồn y tế đáng tin cậy. Nhận biết dấu hiệu ngộ độc thực phẩm sớm rất cần thiết, nhưng phòng ngừa từ khâu lựa chọn, chế biến và bảo quản vẫn là cách giảm nguy cơ hiệu quả nhất.

Bù nước và điện giải là ưu tiên khi dấu hiệu ngộ độc thực phẩm còn nhẹ.
Bù nước và điện giải là ưu tiên khi dấu hiệu ngộ độc thực phẩm còn nhẹ.

Tổng kết

Qua bài viết, hy vọng bạn đã biết những dấu hiệu ngộ độc thực phẩm thường gặp và các biểu hiện cảnh báo cần đi khám sớm. Đau bụng, nôn, tiêu chảy hay sốt có thể nhẹ, nhưng mất nước, phân máu, rối loạn thần kinh hoặc không uống được nước cần được xử lý y tế.

Bạn có thể ghé 40weeksthemovie.com để tham khảo thêm nội dung và ưu tiên hướng dẫn của nhân viên y tế khi triệu chứng nặng.